پایتون ۲

✅ متغیر چیست؟

متغیر (Variable) در برنامه‌نویسی مانند یک ظرف است که داده‌ها را در خود نگه می‌دارد.
وقتی می‌خواهیم عدد، متن یا هر نوع داده‌ای را ذخیره کنیم، آن را داخل یک متغیر قرار می‌دهیم.

قوانین نوشتن متغیر:

✅ مثال ساده از متغیر

در مثال زیر یک متغیر به نام age می‌سازیم و مقدار ۲۰ را داخل آن قرار می‌دهیم:

age = 20
print(age)
این خروجی است:
۲۰
age = 20 → یک متغیر ساختیم و مقدار ۲۰ داخل آن گذاشتیم.
print(age) → مقدار داخل متغیر را چاپ می‌کند.

✅ داده چیست؟

داده همان اطلاعاتی است که داخل متغیر قرار می‌گیرد.
پایتون چند نوع داده مهم دارد که در ادامه توضیح می‌دهیم.

✅ انواع داده‌ها در پایتون

۱- داده عددی (Numeric)

این داده‌ها شامل دو نوع هستند:

نکته: هر عدد صحیح را می‌توان اعشاری هم نوشت مثل: ۴٫۰۰

۲- داده رشته‌ای (String)

نوع داده str برای متن استفاده می‌شود و باید داخل کوتیشن باشد:

“Hello”
‘Python’

۳- داده منطقی (Boolean)

نوع داده bool فقط دو مقدار دارد:

✅ دستور type چیست؟

برای اینکه بفهمیم نوع داده چیست، از دستور type() استفاده می‌کنیم.

print(type(10))

✅ پروژه‌های تمرینی — انواع داده‌ها

پروژه ۱: چاپ نوع داده عدد صحیح

x = 25
print(type(x))
این خروجی است:
<class ‘int’>
x = 25 → یک متغیر ساختیم و مقدار ۲۵ داخل آن گذاشتیم.
print(type(x)) → نوع داده x را چاپ می‌کند.

پروژه ۲: چاپ نوع داده اعشاری

y = 4.5
print(type(y))
این خروجی است:
<class ‘float’>
y یک عدد اعشاری است، پس نوع آن float می‌شود.

پروژه ۳: چاپ نوع داده رشته‌ای

name = “Python”
print(type(name))
این خروجی است:
<class ‘str’>
چون مقدار داخل کوتیشن است، نوع داده رشته‌ای (str) می‌باشد.

پروژه ۴: چاپ نوع داده بولین True

is_active = True
print(type(is_active))
این خروجی است:
<class ‘bool’>
مقدار True یک داده منطقی است.

پروژه ۵: چاپ نوع داده بولین False

is_ready = False
print(type(is_ready))
این خروجی است:
<class ‘bool’>
مقدار False نیز یک داده منطقی است.

آموزش کامل عملوند و عملگرها در پایتون

در برنامه‌نویسی، عبارت از کنار هم قرار گرفتن عملوند (مثل عدد یا متغیر)
و عملگر (مثل + یا -) ساخته می‌شود.
این بخش برای افرادی نوشته شده که فقط print و type را بلدند.

۱) عملگرهای محاسباتی (Arithmetic Operators)

این عملگرها برای انجام محاسبات ریاضی استفاده می‌شوند:

  • جمع (+)
  • تفریق (-)
  • تقسیم (/)
  • توان (**)
  • تقسیم با خارج‌قسمت صحیح (//)
  • باقیمانده (%)

✅ مثال‌

print(3 + 2)
# جواب: ۵
# خروجی: ۵

print(10 – 4)
# جواب: ۶
# خروجی: ۶

print(8 / 2)
# جواب: ۴٫۰
# خروجی: ۴٫۰

print(2 ** 4)
# جواب: ۱۶
# خروجی: ۱۶

print(7 // 3)
# جواب: ۲
# خروجی: ۲

print(7 % 3)
# جواب: ۱
# خروجی: ۱

پروژه‌های پیشنهادی برای تمرین:

  1. ماشین حساب جمع و تفریق ساده
  2. محاسبه سن کاربر با گرفتن سال تولد
  3. محاسبه توان یک عدد
  4. تقسیم دو عدد و نمایش خارج‌قسمت و باقیمانده
  5. محاسبه محیط و مساحت مستطیل

پروژه ۱: ماشین حساب جمع و تفریق ساده

صورت مسئله: دو عدد داریم، می‌خواهیم جمع و تفریق آن‌ها را محاسبه کنیم.

این خروجی است:
جمع: ۱۵
تفریق: ۵

# تعریف دو عدد
a = 10
b = 5

# محاسبه جمع
jam = a + b

# محاسبه تفریق
tafrigh = a – b

# نمایش خروجی
print(“جمع:”, jam)
print(“تفریق:”, tafrigh)

a = 10
b = 5
print(“جمع:”, a + b)
print(“تفریق:”, a – b)
نکات و اشتباهات رایج:
– فراموش کردن علامت + یا – باعث خطا می‌شود.
– اگر نام متغیر را اشتباه تایپ کنید، برنامه خطا می‌دهد.
توضیح خط به خط:
۱٫ a = 10 → متغیر a ساخته شد و مقدار ۱۰ داخل آن گذاشتیم.
۲٫ b = 5 → متغیر b ساخته شد و مقدار ۵ داخل آن گذاشتیم.
۳٫ print("جمع:", a + b) → جمع دو عدد را چاپ می‌کند.
۴٫ print("تفریق:", a - b) → تفریق دو عدد را چاپ می‌کند.

پروژه ۲: محاسبه سن کاربر با گرفتن سال تولد

صورت مسئله: سال تولد کاربر را داریم، می‌خواهیم سن او را حساب کنیم (فرض کنیم سال جاری ۲۰۲۵ است).

این خروجی است:
سن: ۲۰
birth_year = 2005
current_year = 2025
print(“سن:”, current_year – birth_year)
نکات و اشتباهات رایج:
– اگر سال جاری را اشتباه وارد کنید، نتیجه غلط می‌شود.
– اگر سال تولد بزرگ‌تر از سال جاری باشد، جواب منفی می‌شود.
توضیح خط به خط:
۱٫ birth_year = 2005 → سال تولد کاربر را ذخیره کردیم.
۲٫ current_year = 2025 → سال جاری را ذخیره کردیم.
۳٫ print("سن:", current_year - birth_year) → اختلاف سال جاری و سال تولد را چاپ می‌کند.

پروژه ۳: محاسبه توان یک عدد

صورت مسئله: می‌خواهیم توان یک عدد را حساب کنیم (مثلاً ۲ به توان ۳).

این خروجی است:
نتیجه: ۸
base = 2
power = 3
print(“نتیجه:”, base ** power)
نکات و اشتباهات رایج:
– به جای ** نباید از ^ استفاده کنید چون در پایتون معنی دیگری دارد.
– اگر توان صفر باشد، نتیجه همیشه ۱ است.
توضیح خط به خط:
۱٫ base = 2 → عدد پایه را ذخیره کردیم.
۲٫ power = 3 → توان را ذخیره کردیم.
۳٫ print("نتیجه:", base ** power) → توان عدد را محاسبه و چاپ می‌کند.

پروژه ۴: تقسیم دو عدد و نمایش خارج‌قسمت و باقیمانده

صورت مسئله: دو عدد داریم، می‌خواهیم خارج‌قسمت و باقیمانده تقسیم آن‌ها را حساب کنیم.

این خروجی است:
خارج‌قسمت: ۲
باقیمانده: ۱
a = 7
b = 3
print(“خارج‌قسمت:”, a // b)
print(“باقیمانده:”, a % b)
نکات و اشتباهات رایج:
– اگر b صفر باشد، تقسیم امکان‌پذیر نیست و خطا می‌دهد.
– فراموش کردن استفاده از // به جای / برای خارج‌قسمت صحیح.
توضیح خط به خط:
۱٫ a = 7 → عدد اول را ذخیره کردیم.
۲٫ b = 3 → عدد دوم را ذخیره کردیم.
۳٫ print("خارج‌قسمت:", a // b) → خارج‌قسمت صحیح تقسیم را چاپ می‌کند.
۴٫ print("باقیمانده:", a % b) → باقیمانده تقسیم را چاپ می‌کند.

پروژه ۵: محاسبه محیط و مساحت مستطیل

صورت مسئله: طول و عرض مستطیل را داریم، می‌خواهیم محیط و مساحت آن را حساب کنیم.

این خروجی است:
محیط: ۱۶
مساحت: ۱۵
width = 5
height = 3
print(“محیط:”, ۲ * (width + height))
print(“مساحت:”, width * height)
نکات و اشتباهات رایج:
– اگر یکی از اضلاع صفر باشد، مساحت صفر می‌شود.
– فراموش کردن پرانتز در فرمول محیط باعث نتیجه غلط می‌شود.

۲) عملگرهای رابطه‌ای یا مقایسه‌ای (Comparison Operators)

این عملگرها دو مقدار را با هم مقایسه می‌کنند و نتیجه همیشه true یا false است.

  • a == b → برابر
  • a != b → نابرابر
  • a < b → کوچکتر
  • a <= b → کوچکتر مساوی
  • a > b → بزرگتر
  • a >= b → بزرگتر مساوی

✅ مثال‌های ساده با خروجی

print(5 == 5)
# جواب: True
# خروجی: True

print(3 != 2)
# جواب: True
# خروجی: True

print(2 < 1) # جواب: False # خروجی: False print(4 <= 4) # جواب: True # خروجی: True print(7 > 10)
# جواب: False
# خروجی: False

print(9 >= 3)
# جواب: True
# خروجی: True

پروژه‌های پیشنهادی برای تمرین:

  1. بررسی اینکه سن کاربر بالای ۱۸ سال هست یا نه
  2. مقایسه دو عدد ورودی و گفتن اینکه کدام بزرگ‌تر است
  3. تشخیص برابر بودن رمز وارد شده با رمز اصلی
  4. تشخیص زوج یا فرد بودن عدد
  5. بررسی اینکه نمره کاربر قبولی است یا مردودی
# دریافت سن از کاربر
بررسی اینکه سن کاربر بالای ۱۸ سال هست یا نه

age = int(input(“لطفاً سن خود را وارد کنید: “))

# بررسی اینکه آیا سن بالای ۱۸ است یا نه
if age >= 18:
print(“شما بالای ۱۸ سال هستید.”)
else:
print(“شما زیر ۱۸ سال هستید.”)

خروجی نمونه وقتی سن ۲۰ وارد شود:
لطفاً سن خود را وارد کنید: ۲۰
شما بالای ۱۸ سال هستید.
خروجی نمونه وقتی سن ۱۵ وارد شود:
لطفاً سن خود را وارد کنید: ۱۵
شما زیر ۱۸ سال هستید.

۳) عملگرهای منطقی (Logical Operators)

این عملگرها برای ترکیب چند شرط استفاده می‌شوند:

  • and → زمانی True است که هر دو شرط درست باشند
  • or → اگر حداقل یکی درست باشد True می‌شود
  • not → نتیجه را برعکس می‌کند

✅ مثال‌های ساده با خروجی

print(True and True)
# جواب: True
# خروجی: True

print(True and False)
# جواب: False
# خروجی: False

print(True or False)
# جواب: True
# خروجی: True

print(not True)
# جواب: False
# خروجی: False

print(not False)
# جواب: True
# خروجی: True

پروژه‌های پیشنهادی برای تمرین:

  1. بررسی اینکه کاربر هم سنش بالای ۱۸ باشد و هم کارت ملی داشته باشد
  2. تشخیص اینکه کاربر حداقل یکی از شرایط ورود را دارد
  3. ساخت سیستم ورود با شرط not برای جلوگیری از ورود اشتباه
  4. بررسی دو شرط همزمان برای قبولی در آزمون
  5. تشخیص اینکه کاربر اجازه ورود دارد یا نه با ترکیب and و or

پروژه ۱: بررسی اینکه کاربر هم سنش بالای ۱۸ باشد و هم کارت ملی داشته باشد

صورت مسئله: می‌خواهیم بررسی کنیم که کاربر فقط در صورتی اجازه ورود دارد که هم سنش بالای ۱۸ باشد و هم کارت ملی داشته باشد.

این خروجی است:
True
age = 20
has_id = True
print(age >= 18 and has_id)
نکات و اشتباهات رایج:
– اگر به جای and از or استفاده کنید، شرط تغییر می‌کند.
– اگر مقدار بولین را با حروف کوچک true/false بنویسید، خطا می‌دهد.
توضیح خط به خط:
۱٫ age = 20 → سن کاربر را ذخیره کردیم.
۲٫ has_id = True → داشتن کارت ملی را ذخیره کردیم.
۳٫ print(age >= 18 and has_id) → بررسی می‌کند که هر دو شرط درست باشند.

پروژه ۲: تشخیص اینکه کاربر حداقل یکی از شرایط ورود را دارد

صورت مسئله: کاربر اگر یکی از شرایط را داشته باشد (سن بالای ۱۸ یا کارت ملی)، اجازه ورود دارد.

این خروجی است:
True
age = 16
has_id = True
print(age >= 18 or has_id)
نکات و اشتباهات رایج:
– اگر به جای or از and استفاده کنید، نتیجه متفاوت می‌شود.
– باید دقت کنید که شرط‌ها درست نوشته شوند.
توضیح خط به خط:
۱٫ age = 16 → سن کاربر را ذخیره کردیم.
۲٫ has_id = True → داشتن کارت ملی را ذخیره کردیم.
۳٫ print(age >= 18 or has_id) → بررسی می‌کند که حداقل یکی از شرط‌ها درست باشد.

پروژه ۳: ساخت سیستم ورود با شرط not برای جلوگیری از ورود اشتباه

صورت مسئله: اگر رمز وارد شده درست نباشد، باید جلوی ورود گرفته شود.

این خروجی است:
True
password = “1234”
user_input = “0000”
print(not (password == user_input))
نکات و اشتباهات رایج:
– فراموش کردن پرانتز باعث نتیجه اشتباه می‌شود.
– اگر رشته‌ها را داخل کوتیشن نگذارید، خطا رخ می‌دهد.
توضیح خط به خط:
۱٫ password = "1234" → رمز اصلی را ذخیره کردیم.
۲٫ user_input = "0000" → رمز وارد شده توسط کاربر را ذخیره کردیم.
۳٫ print(not (password == user_input)) → بررسی می‌کند که رمز وارد شده درست نباشد.

پروژه ۴: بررسی دو شرط همزمان برای قبولی در آزمون

صورت مسئله: کاربر باید هم نمره بالای ۱۰ داشته باشد و هم حضور در کلاس True باشد تا قبول شود.

این خروجی است:
True
score = 15
attended = True
print(score >= 10 and attended)
نکات و اشتباهات رایج:
– اگر از or استفاده کنید، حتی بدون حضور هم قبول می‌شود.
– اگر نمره را به صورت رشته بنویسید (“۱۵”)، مقایسه درست کار نمی‌کند.
توضیح خط به خط:
۱٫ score = 15 → نمره کاربر را ذخیره کردیم.
۲٫ attended = True → حضور کاربر در کلاس را ذخیره کردیم.
۳٫ print(score >= 10 and attended) → بررسی می‌کند که هر دو شرط درست باشند.

پروژه ۵: تشخیص اینکه کاربر اجازه ورود دارد یا نه با ترکیب and و or

صورت مسئله: کاربر اگر سنش بالای ۱۸ باشد و کارت ملی داشته باشد یا دانشجو باشد، اجازه ورود دارد.

این خروجی است:
True
age = 19
has_id = True
is_student = False
print((age >= 18 and has_id) or is_student)
نکات و اشتباهات رایج:
– فراموش کردن پرانتز باعث می‌شود ترتیب شرط‌ها اشتباه شود.
– اگر مقدار بولین را با حروف کوچک بنویسید، خطا رخ می‌دهد.
توضیح خط به خط:
۱٫ age = 19 → سن کاربر را ذخیره کردیم.
۲٫ has_id = True → داشتن کارت ملی را ذخیره کردیم.
۳٫ is_student = False → وضعیت دانشجو بودن کاربر را ذخیره کردیم.
۴٫ print((age >= 18 and has_id) or is_student) → بررسی می‌کند که یا سن و کارت ملی درست باشند یا دانشجو باشد.

✨ پایان درس امروز ✨







دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *